Strona główna » Edukacja i kultura » Żuławka Sztumska

Żuławka Sztumska

Żuławka Sztumska, wieś o bogatej i ciekawej historii, niszczona i odbudowywana, odwiedzana przez znane osobowości. W dzisiejszym wpisie mogą państwo poczytać o ciekawostkach na przestrzeni czasu, które wydarzyły się na tych terenach i okolicy.
Wieś nosiła wiele nazw; POSOLOUS, POZOLOUE, RUTIZ, POSOLUA, POSELEW, POSILIA, PUSILIA, POSOLIEN, POSILIEN, POZELIIA, POSOLIA, POZYLIA, POSELGE, POSILGE i w końcu ŻUŁAWKA SZTUMSKA.
ŻUŁAWKA
W okresie halsztackim i lateńskim – osada kurhanów zachodniobałtyjskich, w rzymskim – osada kultury wielbarskiej natomiast podcza okresu wczesnego średniowiecza było to osadnictwo słowiańskie i zachodniobałtyjskie, pogranicze polsko – pruskie.
Pierwsze wzmianki na temat plemion zamieszkujących tereny obecnej Żuławki pochodzą z VI wieku, kiedy na północny wschód od Dolnego Powiśla, za rzeką Pasłęka, mieszkały plemiona zachodniobałtyckie – Prusowie, którzy zaczęli wędrować na zachód, by na przełomie X i XI wieku dotrzeć do Wisły i Nogatu. Ziemię sztumską zamieszkiwała w tym okresie ludność pruska oraz Słowianie. Pomezania, której nazwa pochodzi od Pamede (kraj pod lasami) dzieliła się na włości.
Poniżej, czytelnicy zaciekawieni historią tych terenów mogą zapoznać się z ważnymi i interesującymi wydarzeniami, uporządkowanymi chronologicznie.
W 1216 r. św. Christian założył Żuławską parafię na terenie włości pruskiej Posolous. Powstał wtedy pierwszy drewniany kościół, prawdopodobnie na terenie Kościelca, który został zniszczony podczas powstania Prusów w latach 1242 – 1249. Została wtedy zawarta ugoda między Krzyżakami a Prusami, któzy zobowiązali się odbudować w Pomezanii trzynaście kościołów. Ostatnia wzmianka o świątyni w Kościelcu, określonej jako antiqua ecclesia pochodzi z 1303 roku. W XIV wieku, Krzyżacy wybudowali na wzgórzu kościół gotycki.

Koścół

Koścół

Koścół

RYCINA
Około 1330 nastąpiła budowa drogi Christburg – Vyschovia przez wielkiego szatnego i komtura Luthera von Braunschweiga wykorzystującej stary pruski trakt wiodący przez bród a następnie most Plecziagis na rzece Lach w okolicy wsi Posilia.
Podczas wojny Polski z Zakonem w 1410 roku, wieś i kościół zostały zniszczone.
Na mocy pokoju toruńskiego, Posilia zostaje dołączona do Polski w 1466 roku, a najstarszy zapis wsi pochodzi z 1565 roku i brzmi Pozeliia.
W 1647 został odbudowany kościół, który był wcześniej spalony w 1629 przez Szwedów oraz zbudowana została plebania oraz szkoła. Na terenie parafii mieszkało 738 katolików, 773 luteran i 7 menonitów. Menonityzm wykształcił się w XVI w. jako odłam anabaptyzmu. W 1555 r. w wyniku prześladowań jego wyznawcy musieli opuścić Holandię. W Polsce osiedlili się na Żuławach i w Dolinie Dolnej Wisły. Opuścili te tereny w 1945 r. Pozostałości po nich możemy znaleźć na starym cmentarzu mennonickim.
cmentarzu mennonickim cmentarzu mennonickim cmentarzu mennonickim cmentarzu mennonickim
W latach 1655 – 1660 Szwedzi splądrowali świątynię i ukradli dzwony, które sprzedali w Elblągu. Kościół ten zawalił się w 1666 roku, prawdopodobnie przez szkody przez nich. W 1690 została przeprowadzona jego renowacja przez ks. Kazimierza Szczepańskiego, który nadał mu obecny barokowy kształt.
W 1700 Michael Sommer namalował polichromię na sklepieniu nawy, przedstawiającą sceny z życia Chrystusa a ołtarz główny wykonał mistrz Heinrich Berner z Gdańska w 1701 r.

Kościół ten zawalił się w 1666 roku,

Kościół ten zawalił się w 1666 roku,

OD 1739 roku kościół upiększa bogato rzeźbiona ambona pod łukiem tęczowym.

AMBONA
W 1772 r. podczas pierwszego rozbioru Polski, nazwa wsi została zmieniona na Posilge.

AMBONA posigle
W latach 1843 – 1847 zbudowano drogę Altfelde – Christburg i posadzono przydrożne lipy.
W 1805 narodził się w Buchwałdzie Teodor Donimirski, który następnie razem z Janem Donimirskim założyli jedno z pierwszych na Powiślu kółek rolniczych w Starym Targu, które zajmowały się przede wszystkim propagowaniem nowoczesnych metod gospodarowania, lecz zarazem stanowiły doskonałą „szkołę spółdzielczości”, a w 1867 założył tam polską spółkę pod nazwą Bank Prywatny, pierwszy bank ludowy na Powiślu, skoncetrowany na niesieniu pomocy finansowej polskiej ludności.
U Teodora Diminirskiego w 1867 roku gościł Józef Ignacy Kraszewski, który ofiarował czytelni ludowej cztery książki, a w 1877 malarz Jan Matejko, któy kończył zbierać materiał do obrazu „Bitwa pod Grunwaldem”.
W latach 1914 – 1918, podczas I wojny światowej zginęło wielu żołnierzy z Posilge, którym poświęcono pomnik, pobudowany naprzeciw niemieckiego cmentarza.
w 1920 roku odbył się plebiscyt na Powiślu. W Posilge silnie zgermanizowanej, za Prusami Wschodnimi oddano 721 głosów, a za Polską 2. Duże poparcie było w Bukowie i Telkwicach, zapewnie jako efekt działalności rodziny Donimirskich.
Podczas II wojny światowej w latach 1939-1945 również brali udział żołnierze z Posilge. W 1945 roku przybyły tu czołgi Armii Czerwonej. Niemiecka kompania przeciwpancerna,licząca około 140 żołnierzy broniła drogi Posilge – Notzendorf (Krzyżanowo).
W tym samym roku Żuławka, po 173 latach, powróciła do Polski.
W najbliższych latach napływali tu osadnicy min. z Wołynia, Nowogródczyzny, Kielecczyzny, Lubelszczyzny, Mazowsza, Pomorza, Podlasia i okolic Przemyśla. Jako jeden z pierwszych osiedla się Władysław Kraszewski wraz z żoną Zofią. Osadnik wojskowy odznaczony Virtuti Militari, pochodzący z miejscowości Optowa koło Kostiuchnówki na Wołyniu. Od jego osoby bierze nazwę Góra Kraszewskiego.
W 1946 roku, na naszym terenie walczyła o wolną, niepodległą Polskę 5 Brygada Wileńska mjr Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki” . 3 VI szwadron „Zeusa” rozbroił posterunek MO i sowiecką centralę telefoniczną w Dzierzgoniu.
W 1949 r. małżeństwo nauczycieli Franciszka i Józef Parzych, rozpoczęli pracę w Szkole Podstawowej.
Po 1945 była w Żuławce również poczta działająca do lat 90 w budynku,który obecnie jest budynkiem mieszkalnym.

STARA POCZTA

W 1959 roku umiera Wanda Heydel, odznaczona papieskim krzyżem Pro Ecclesia et Pontifice. Na Cmentarz Salwatorski w Krakowie odprowadza ją ks. biskup Karol Wojtyła. Dzieci Wandy Teresa z Heydlów Życzkowska, Zdzisław i Andrzej związani byli z duszpasterstwem akademickim i uczestniczyli w wyprawach kajakowych i górskich z „Wujkiem” czyli z przyszłym Ojcem Świętym Janem Pawłem II.
W 1973 roku odbyły się niezapomniane misje święte prowadzone przez ojców redemptorystów. Postawiono nowy krzyż misyjny przed kościołem.
W 1977 roku podziwiać można było przejazd wyścigu kolarskiego Tour de Pologne.
W 1979 r. zredukowano klasy w szkole z ośmiu do trzech. Był to początek likwidacji Szkoł Podstawowej w Żuławce. Obecnie jest to budynek mieszkalny, bez wieży z pierwszego planu.

STARA SZKOŁA
W 1981 r. podczas stanu wojennego, pojawił się na drogach Żuławki pierwszy czołg, podczas porannej mszy około godziny 9.
W 1989 r. na Zydlągu rozbił się wojskowy MiG 21.
Rok później odbyły się pierwsze wolne wybory samorządowe w III RP.

Poniżej ciekawe zdjęcie ze sklepu w Żuławce oraz zdjęcie kółka gospodyń.
SKLEPGOSPODYNIE
W 2008 roku zbudowano polowy ołtarz na cmentarzu parafialnym oraz ustanowiono nowy Krzyż na cmentarzu.
KRZYŻ 2008
W Latach 2010 – 2012 wymieniono instalację elektryczną w kościele, zainstalowano neobarokowe żyrandole, zamontowano zewnętrzne oświetlenie, odnowiono elewację oraz wykonano konserwację ołtarza południowego. Konserwacja ołtarza północnego oraz ambony została wykonana w 2012, a w 2013 również więźby dachowej oraz położono ceramiczną dachówkę, odgromienia i rynny. Konserwacja oraz resauracja ołtarza głównego p.w. Wniebowzięcia NMP została wykonana w 2017.

ŻYRANDOLOŁT 2REMONT
W 2016 odbyły się obchody 800-lecia Parafii w Żuławce Sztumskiej i postawiono pamiątkową tablicę. Ceremonii przewodniczył ks. biskup Jan Styrna.
TABLICA
W ostatnich trzech latach wykonano konserwację zabydkowej Monstrancji oraz sceny ukrzyżowania z łuku tęczowego,wymieniono poszycie dachowe na plebanii oraz wykonano nowy dębowy ołtarz posoborowy z amboną.

Poniżej znajdą państwo galerię starych zdjęć budynków w Żuławce.

dom Ernesta Grossmanna

Zdjęcie 1 z 8

Opr. M. Zelmańska

Metryka wpisu:

Data publikacji - 29 sierpnia 2020
Ostatnia modyfikacja - 29 sierpnia 2020

dziennik
dziennik
dziennik
dziennik
dziennik
dziennik

Skip to content
Wróć na początek strony Alt+Shift+0 Przejdź do wyszukiwarki Alt+Shift+1
Przejdź do treści głównej Alt+Shift+2
Przejdź do danych kontaktowych Alt+Shift+3
Przejdź do menu górnego Alt+Shift+4
Przejdź do menu dolnego Alt+Shift+5
Przejdź do mapy serwisu Alt+Shift+6